Korrupsiyaya qarşı mübarizə qanunu — dövlət qulluqçusu nə bilməlidir? | TestApp.az

Dövlət qulluğu imtahanının qanunvericilik bölməsindən mütləq çıxan mövzulardan biri "Korrupsiyaya qarşı mübarizə haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunudur. Bu qanun bütün vəzifə qrupları — AB, AC, BA, BB — üçün məcburidir. Lakin imtahana hazırlaşanların böyük hissəsi bu mövzuya yalnız səthi yanaşır. Halbuki qanunu düzgün başa düşmək həm imtahanda xal qazandırır, həm də dövlət qulluqçusu kimi gündəlik işinizdə sizi qoruyur.

Bu məqalədə korrupsiyaya qarşı mübarizə qanununun imtahan üçün vacib olan bütün məqamlarını — anlayışları, qadağaları, öhdəlikləri və məsuliyyəti — aydın şəkildə izah edirik.

Qanun haqqında əsas məlumat

"Korrupsiyaya qarşı mübarizə haqqında" Qanun 13 yanvar 2004-cü ildə qəbul edilmişdir (№580-IIQ). Qanunun məqsədi dövlət hakimiyyəti orqanlarında, yerli özünüidarə orqanlarında və dövlət mülkiyyətindən istifadə edən strukturlarda korrupsiyanın qarşısını almaq, aşkar etmək və ona qarşı mübarizə aparmaq üçün hüquqi əsaslar yaratmaqdır.

Korrupsiya nədir? — Qanunun tərifi

Qanuna görə korrupsiya — vəzifəli şəxsin öz vəzifəsindən, nüfuzundan, statusundan özünün və ya başqalarının xeyrinə qanunsuz şəkildə istifadə etməsidir. Bu tərif çox genişdir: korrupsiya yalnız rüşvət almaqdan ibarət deyil. Vəzifəni sui-istifadə etmək, qeyri-qanuni üstünlük vermək, maraqların toqquşmasına yol vermək — bunların hamısı korrupsiya əlaməti daşıyır.

İmtahanda bu tərif çox vaxt belə sual şəklində gəlir: "Aşağıdakılardan hansı korrupsiya hərəkəti sayılır?" Cavabı tapmaq üçün hərəkətin qanunla nəzərdə tutulub-tutulmadığını, şəxsin vəzifəsindən istifadə edib-etmədiyini və şəxsi mənfəətin olub-olmadığını yoxlamaq lazımdır.

Dövlət qulluqçusuna qadağan edilən hərəkətlər

Qanun dövlət qulluqçusuna bir sıra hərəkətləri birbaşa qadağan edir. Bunları bilmək həm imtahan üçün, həm də praktik iş həyatınız üçün vacibdir.

Rüşvət və hədiyyə qadağası

Dövlət qulluqçusu öz vəzifəvi fəaliyyəti ilə əlaqədar hər hansı maddi nemət, hədiyyə, xidmət və ya üstünlük qəbul edə bilməz. Qanun "kiçik" hədiyyə ilə "böyük" rüşvət arasında fərq qoymur — prinsip birdir: vəzifəvi mövqeylə bağlı hər hansı maddi fayda qadağandır. İstisna yalnız protokol çərçivəsindəki rəsmi hədiyyələrdir ki, onlar da müəyyən dəyər həddini keçməməlidir.

Maraqların toqquşması

Maraqların toqquşması o zaman yaranır ki, qulluqçunun şəxsi maraqları onun vəzifəvi öhdəlikləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Məsələn, qulluqçunun yaxın qohumu ilə bağlı işə baxması, şəxsən maraqlı olduğu müqaviləyə imza atması belə hallardandır. Qanun tələb edir ki, qulluqçu belə bir vəziyyəti dərhal rəhbərliyinə bildirsin və həmin işdən kənarlaşdırılmasını tələb etsin.

Vəzifəvi məlumatdan şəxsi mənfəət üçün istifadə

Dövlət qulluqçusu iş prosesində əldə etdiyi məlumatları — tender məlumatları, iqtisadi proqnozlar, gizli sənədlər — şəxsi mənfəəti üçün və ya üçüncü şəxslərə xeyir vermək üçün istifadə edə bilməz. Bu qadağa qulluqdan ayrıldıqdan sonra da müəyyən müddət davam edir.

Korrupsiyaya qarşı mübarizə öhdəlikləri

Qanun yalnız qadağalar deyil, həm də aktiv öhdəliklər müəyyən edir. Dövlət qulluqçusu korrupsiya faktlarından xəbər tutarsa, bunu müvafiq orqanlara bildirməyə borcludur. Bildirməmək özü də məsuliyyət doğura bilər.

Korrupsiyaya görə məsuliyyət

Korrupsiya hərəkətlərinə görə inzibati, intizam və cinayət məsuliyyəti nəzərdə tutulur. Rüşvət vermək və almaq Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin müvafiq maddələri ilə cəzalandırılır. Cinayət məsuliyyətinin tətbiq edilməsi vəzifəli şəxslik statusundan asılı olmayaraq həyata keçirilir.

Etik davranış qanunu ilə fərqi

İmtahanda çox vaxt bu iki qanun — korrupsiyaya qarşı mübarizə qanunu ilə etik davranış qaydaları qanunu — bir-biri ilə qarışdırılır. Sadə fərq belədir: korrupsiyaya qarşı mübarizə qanunu hüquqi məsuliyyəti tənzimləyir, etik davranış qanunu isə peşəkar davranış standartlarını müəyyən edir. Bir hərəkət hüquqi baxımdan qadağan edilməsə də etik normaları poza bilər. İmtahan suallarında bu fərq çox vaxt cavabı müəyyənləşdirir.